Trens literarios

Poucos espazos teñen sido tan literaturizados nos últimos dous séculos coma os trens. O mundo ferroviario foi, de sempre, pródigo en simbolismos e motivos propicios para a escrita e son innumerables os autores de todo lugar e condición que fixeron do territorio dos raís o seu particular reino literario.

Aínda que dende a Antigüidade se desenvolveron sistemas de transporte sobre raís, tal e como modernamente o coñecemos o ferrocarril naceu en 1830 coa primeira liña estable Liverpool-Manchester. Dende ese mesmo instante ata os nosos días un mar de obras incorporaron o tren ás súas páxinas, facendo da vida entre locomotoras a protagonista das máis diversas recreacións.

O poeta prerromántico William Wordsworth (1772-1850) pasa por ser o primeiro introdutor de imaxes ferroviarias en cinco composicións que escribiu de 1833 en diante (as máis coñecidas as tituladas “Barcos de vapor, viadutos e ferrocarrís” e “A propósito da proxectada liña ferroviaria entre Kendal e Windermere”), mais logo del foron moitos outros os que continuaron a incorporar o fascinio que causaba o novo medio de transporte ás súas creacións. Velaí, poño por caso, Charles Dickens, que escribiu o relato “O garda ferroviario” en 1866; ou Arthur Conan Doyle e o seu “O tren especial desaparecido” (1893); é, entre medias, outros dous títulos referenciais nos que o ferrocarril traza o Destino dos humanos: Ana Karenina (1877) de Leon Tolstoi, que vencella o sino tráxico da protagonista á estación de Moscova, principio e fin para ela do seu particular Eros e Tánatos; e A besta humana (1890) de Émile Zola, que describe con pormenor os claroscuros dun mundo poboado por maquinistas, gardabarreiras e factores.

No século pasado, unha das narracións máis populares é a arquicoñecida Asasinato no Orient Express (1934), da escritora británica Agatha Christie, obra mestra do suspense protagonizada polo célebre detective Hércules Poirot no mítico tren de longa distancia que unía París con Istanbul. Desta mesma autora é O misterio do Tren Azul (1928), na que Poirot tiña que resolver outro intricado caso subido aos vagóns do non menos coñecido Expreso Calais-Mediterráneo, luxoso tren que cruzaba toda Francia dende Calais ata Niza pasando por París.

Ás obras de Christie habería que sumar aínda O tren de Istanbul (1932) de Graham Greene, outro thriller a bordo do Orient Express; a traumática experiencia da II Guerra Mundial que recolle O tren chegou puntual (1949) de Heinrich Böll;os crimes cruzados dos Estraños nun tren (1950) de Patricia Highsmith; a vagarosa A modificación (1957) de Michel Butor, co atribulado Leon viaxando en tren de París a Roma; ou os Trens rigorosamente vixiados (1965) de Bohumil Hrabal, relato de aprendizaxe nunha estación entre a vella Checoslovaquia e Alemaña. E, entre os clásicos hispánicos, cómpre lembrar as Memorias dun vagón de ferrocarril (1924) de Eduardo Zamacois, que tiveron como antecedente os versos de Campoamor en “El tren expreso” (1872) ou o inesquecible tren de “¡Adiós, Cordera!” (1893) de Clarín, entre outros.

Lonxe de entrar en devalo, nos últimos anos teñen volto á fascinante realidade dos trens voces como as de Pascal Mercier co seu Tren nocturno a Lisboa (2004), unha historia na que pictórico e o poético cobran protagonismo no tránsito ferroviario; a afamada escritora mexicana Elena Poniatowska con O tren pasa primeiro (2006), biografía ficcionalizada dun líder do movemento ferrocarrileiro mexicano de fins dos cincuenta; o internacionalmente aplaudido Haruki Murakami en Os anos de peregrinación do rapaz sen cor (2013), historia dun solitario enxeñeiro de estacións que procura recuperar o pasado iniciando unha viaxe de tren para se reencontrar cos antigos compañeiros de universidade; ou Paula Hawkins co moi traducido A rapaza do tren (2015), historia de intriga entre trens que deu o salto ao cinema con grande éxito.

Como se bota a ver, o mundo das locomotoras, agullas, raís e revisores segue a ser prezada materia literaria. Son, evidentemente, outros trens, ben diferentes aos que Rimbaud imaxinaba en “Soñando con vistas ao inverno” (“Cando chegue o inverno marcharemos os dous/ nun vagón cor de rosa/ con coxíns azuis”), un tanto diferentes ao “vagón de terceira” no que Machado viaxaba “lixeiro de equipaxe” e, dende logo, talvez menos heroicos que os “trens do Sur, pequenos/ entre/ os volcáns,/ deslizando/ vagóns/ sobre/ raís/ mollados/ pola chuvia vitalicia,/ entre montañas/ esgrevias/ e pesadume/ de paus queimados” de Pablo Neruda, pero igual de suxestivos e abertos á aventura, ao longo percorrido que é a nosa vida cara a quen sabe que fin de estación.

Faro de Vigo, 12-3-2020

Leave a Reply

Obrigado por te juntares à Tribo!

Algo está errado! Tenta de novo, por favor!

A Casa do João will use the information you provide on this form to be in touch with you and to provide updates and marketing.
%d bloggers like this: